فیلم وبینار ابزارهای متریک در شیمی تجزیه سبز؛ ارائه پروفسور مارک توبیشفسکی
فیلم ضبطشده فوق، رویداد کامل اولین دوره از سلسله وبینارهای بینالمللی ایران در سال ۲۰۲۶ در زمینه شیمی تجزیه سبز است که توسط آکادمی نیترونو و با همکاری علمی دانشگاه صنعتی گدانسک لهستان (Gdańsk University of Technology) برگزار شد. اگر موفق به شرکت در پخش زنده این نشست نشدهاید یا نیازمند بازبینی نکات فنی هستید، میتوانید مباحث ارائهشده توسط پروفسور مارک توبیشفسکی (Prof. Marek Tobiszewski) را در بخشهای زیر دنبال کنید:
«در بهینهسازی روشهای آزمایشگاهی، کاهش سمیت (Toxicity) همواره اولویت بالاتری نسبت به کاهش حجم حلال دارد؛ استفاده از ۵ میلیلیتر حلال فوقالعاده سمی هرگز سبزتر از مصرف ۵۰ میلیلیتر حلال زیستسازگار نخواهد بود.»
۱. نارسایی معیارهای کلاسیک مانند «اقتصاد اتمی» در آنالیز
همانطور که در دقایق نخستین ویدیو تشریح میشود، معیارهای سنتی شیمی سبز مانند «اقتصاد اتمی (Atom Economy)» یا «فاکتور E» متکی بر جرم محصول فیزیکی تولیدشده هستند. در فرایندهای شیمی تجزیه، خروجی آزمون «داده، سیگنال و اطلاعات کیفی/کمی» است و به دلیل فاقد جرم بودن، این شاخصهای جرمی کارایی ندارند؛ از این رو ابزارهای ارزیابی اختصاصی مبتنی بر اصول ۱۲ گانه شیمی تجزیه سبز ابداع شدهاند. برای آشنایی با اهداف اولیه این رویداد میتوانید به صفحه معرفی وبینار شیمی تجزیه سبز مراجعه فرمایید.
۲. تصمیمگیری چندمعیاره (MCDA) در رتبهبندی حلالهای سبز
در بخش دوم ارائه، نحوه بهکارگیری الگوریتمهای ریاضی تصمیمگیری نظیر TOPSIS و PROMETHEE برای مقایسه ماتریسی حلالها و معرفهای مشتقساز به نمایش درمیآید:
- تلفیق چند فاکتور همزمان: ادغام دمای جوش، اشتعالپذیری، سمیت زیستی و سهولت بازیابی در قالب یک شاخص یکپارچه عددی.
- جایگزینهای پایدار صنعتی: مقایسه عملکرد دیمتیل کربنات (DMC)، مایعات یونی (Ionic Liquids) و حلالهای یوتکتیک عمیق (DES).
- راهنمای گزینش حلال (Solvent Selection Guides): کاربرد گایدلاینهای تدوینشده توسط صنایع داروسازی بینالمللی جهت حذف حلالهای سرطانزا و آلاینده.
۳. معرفی ماشینحسابهای AGREE و AGREEprep
پروفسور توبیشفسکی در ویدیو به صورت عملی نحوه کار با نرمافزارهای خودکار کمّیسازی سبزی روشها را نمایش میدهند:
- نرمافزار AGREE: محاسبه امتیاز جامع کل متد آزمایشگاهی (از نمونهبرداری تا انتهای سنجش دستگاهی) با نمایه ساعتگرد رنگی.
- ماشینحساب AGREEprep: سنجش مرحله آمادهسازی نمونه (Sample Preparation) بر پایه ۱۰ اصل طلایی که بیشترین حجم حلال و پسماند آزمایشگاهی در این مرحله رخ میدهد.
۴. سرفصلهای بررسیشده در بخش پرسش و پاسخ (Q&A)
در دقایق پایانی نشست و در گفتگو با تینا غلامی، به سوالات مهم مخاطبان و پژوهشگران پرداخته شد:
- ارزیابی چرخه عمر (LCA) مایعات یونی: لزوم محاسبه ردپای کربنی و سمیت فرایند سنتز مایعات یونی پیش از اطلاق نام «سبز» به آنها.
- کاربرد هوش مصنوعی و مدلهای زبانی (LLM): ظرفیت ابزارهای هوش مصنوعی در استخراج دادههای متغیر روش از متون علمی و محاسبه نمره پایداری.
- سنتز سبز چارچوبهای فلز-آلی (MOF): جایگزینی روشهای حلالمحور سمی با سنتزهای مکانوشیمیایی و بدون حلال.
- دانلود مستقیم نرمافزار ارزیابی AGREE: صفحه دانلود پلتفرم پژوهشی دانشگاه گدانسک (Most Wiedzy)
- مقاله مرجع معرفی AGREE در الزویر: TrAC Trends in Analytical Chemistry (Elsevier)
- پشتیبانی و اطلاعرسانی وبینارهای بعدی: ارتباط با پشتیبانی آکادمی نیترونو در تلگرام
درباره پروفسور مارک توبیشفسکی
Prof. Marek Tobiszewski | Politechnika Gdańskaدانشیار دانشکده شیمی دانشگاه صنعتی گدانسک لهستان، عضو تیم توسعهدهنده متدهای AGREE و از دانشمندان ۲ درصد برتر دنیا در زمینه توسعه متریکها و شیمی تجزیه زیستسازگار.
مشاهده پروفایل و فهرست مقالات در Google Scholar ←