مهندسی فصل مشترک الیاف طبیعی با نانومواد کربنی در کامپوزیت‌ها

نویسنده: میلاد سعادت تقرودی

دانشجوی دکتری تخصصی مهندسی صنایع پلیمر | دانشگاه صنعتی امیرکبیر، رتبه یک کنکور دکتری و پژوهشگر ارشد معماری مولکولی و نانوکامپوزیت‌های پیشرفته در آکادمی نیترونو

چکیده: کامپوزیت‌های تقویت‌شده با الیاف طبیعی، به‌دلیل چگالی پایین، هزینه مناسب و منشأ تجدیدپذیر، گزینه‌هایی جذاب برای کاربردهای مهندسی هستند؛ بااین‌حال، آب‌دوستی الیاف، جذب رطوبت و اتصال ضعیف الیاف به ماتریس، عملکرد آن‌ها را محدود می‌کند. این مقاله مروری، نقش نانومواد کربنی شامل نانولوله‌های کربنی، گرافن و اکسید گرافن را در مهندسی فصل مشترک و ارتقای عملکرد این کامپوزیت‌ها بررسی می‌کند. روش‌های غوطه‌وری، پوشش‌دهی پاششی و افزودن مستقیم نانوپرکننده به ماتریس، با تمرکز بر الیاف کتان، جوت، رامی، کنف و غیره مرور شده‌اند. مطالعات نشان می‌دهند که افزایش زبری سطح، قفل‌شدگی مکانیکی و برهم‌کنش‌های فیزیکی و شیمیایی، انتقال تنش و چسبندگی بین‌سطحی را بهبود می‌بخشند. نتایج به خوبی نشان می‌دهند که پوشش‌دهی الیاف طبیعی با نانولوله‌های کربنی و اکسید گرافن موجب افزایش چقرمگی شکست بین‌لایه‌ای (ILSS) و استحکام برشی بین‌سطحی (IFSS) شده است. همچنین، این پوشش‌ها علاوه بر ایجاد رسانایی الکتریکی، امکان کاهش جذب آب را نیز فراهم می‌کنند. اثربخشی این اصلاحات به مقدار نانوماده، یکنواختی پراکنش، روش اعمال و سازگاری اجزا وابسته است. در مجموع، مهندسی نانومقیاس فصل مشترک، مسیری امیدبخش برای توسعه کامپوزیت‌های طبیعی چندعملکردی است، مشروط بر کنترل تجمع نانوذرات و حفظ یکپارچگی الیاف در فرایند اصلاح.

۱. مقدمه

در سال‌های اخیر، بحران جهانی انرژی و افزایش نگرانی‌های زیست‌محیطی، توجه پژوهشگران و فعالان صنعت کامپوزیت را به توسعه کامپوزیت‌های تقویت‌شده با الیاف طبیعی و اجرای پروژه‌های کلان در این زمینه بیش از پیش جلب کرده است؛ به‌گونه‌ای که کاربرد این مواد از مصارف عمومی، مانند تولید اقلام خانگی، فراتر رفته و به کاربردهای مهندسی در ساخت قطعات خودرو و اجزای مورد استفاده در زیرساخت‌های عمرانی و بخش انرژی گسترش یافته است. الیاف طبیعی بر اساس منشأ به سه دسته گیاهی، حیوانی و معدنی تقسیم می‌شوند. در این مقاله، تمرکز بر الیاف گیاهی است. شکل (۱) انواع مختلف الیاف گیاهی، از جمله کتان، کنف و سیسال، و ساختار شیمیایی اجزای تشکیل‌دهنده آن‌ها را نشان می‌دهد. ترکیب شیمیایی الیاف طبیعی با منشأ گیاهی، بسته به نوع گیاه و شرایط اقلیمی و جغرافیایی محل کشت، متفاوت است. اجزای اصلی در ترکیب شیمیایی این الیاف را سلولز، همی‌سلولز و لیگنین تشکیل می‌دهند؛ افزون بر این، مقادیر کمتری پکتین، موم و مواد محلول در آب نیز در ساختار آن‌ها یافت می‌شود. در ساختار دیواره سلولی الیاف گیاهی، ریزرشته‌های سلولزی در زمینه‌ای متشکل از همی‌سلولز، لیگنین و پکتین قرار گرفته‌اند. ازاین‌رو، می‌توان این الیاف را نوعی کامپوزیت طبیعی دانست که در آن، ریزرشته‌های سلولزی نقش فاز تقویت‌کننده و اجزای غیرسلولزی، به‌ویژه همی‌سلولز و لیگنین، نقش زمینه را ایفا می‌کنند [۱ و ۲].

ساختار سلسله‌مراتبی و اجزای شیمیایی الیاف طبیعی گیاهی
شکل ۱: طبقه‌بندی انواع الیاف گیاهی (کتان، کنف و سیسال) و ساختار شیمیایی اجزای دیواره سلولی آن‌ها

در جدول (۱)، خواص مکانیکی الیاف طبیعی کتان، سیسال و Flax با خواص مکانیکی الیاف شیشه (نوع E) و الیاف کربن، که به‌عنوان تقویت‌کننده‌های متداول در صنعت کامپوزیت شناخته شده‌اند، مقایسه شده است. مطابق داده‌های این جدول، چگالی پایین و مقادیر مطلوب استحکام ویژه و مدول ویژه در الیاف طبیعی، آن‌ها را به گزینه‌هایی بالقوه برای جایگزینی الیاف مصنوعی در برخی کاربردها تبدیل می‌کند؛ به‌ویژه، الیاف Flax که می‌توانند مدول ویژه بالاتری از الیاف شیشه (نوع E) داشته باشند. از دیگر مزیت‌های الیاف طبیعی در مقایسه با الیاف سنتزی می‌توان به هزینه کمتر، عایق‌کاری صوتی و زیست‌تخریب‌پذیری آن‌ها اشاره کرد [۳].

جدول مقایسه خواص مکانیکی و چگالی الیاف طبیعی با الیاف شیشه و کربن
جدول ۱: مقایسه چگالی، استحکام کششی و مدول ویژه الیاف طبیعی در برابر الیاف شیشه (E-glass) و الیاف کربن

عملکرد پلیمرهای تقویت‌شده با الیاف طبیعی به خواص الیاف و ماتریس و کیفیت برهمکنش در فصل مشترک آن‌ها بستگی دارد. با وجود ظرفیت چشمگیر این الیاف و تلاش‌های گسترده برای بهبود اتصال بین‌سطحی از طریق درگیری مکانیکی، چسبندگی فیزیکی و ایجاد پیوندهای شیمیایی، ویژگی‌های ذاتی آن‌ها همچنان چالش‌های متعددی را در تولید کامپوزیت‌های با عملکرد بالا ایجاد می‌کند. از جمله این چالش‌ها می‌توان به ساختار سلسله‌مراتبی (Hierarchical Structure) و دشواری ترشوندگی و نفوذ رزین در ساختار الیاف؛ تغییرپذیری نسبتاً زیاد کیفیت و خواص الیاف؛ خواص مکانیکی پایین‌تر در مقایسه با برخی الیاف مصنوعی؛ ماهیت آب‌دوست و در نتیجه سازگاری ضعیف با ماتریس‌های پلیمری آب‌گریز و تمایل به تجمع در آن‌ها؛ جذب رطوبت زیاد؛ پایداری حرارتی محدود؛ و دشواری تبدیل برخی از این الیاف به نخ و پارچه در مقایسه با الیاف شیشه اشاره کرد. مجموعه این عوامل، توسعه و گسترش کاربرد کامپوزیت‌های تقویت‌شده با الیاف طبیعی را در کاربردهای نیازمند عملکرد بالا محدود می‌کند [۲ تا ۴]. بااین‌حال، الیاف Flax به‌دلیل چگالی پایین و خواص مکانیکی ویژه مطلوب، گزینه‌ای مناسب برای جایگزینی الیاف سنتزی در برخی کاربردهای کامپوزیتی به شمار می‌روند. چگالی این الیاف تقریباً نصف چگالی الیاف شیشه است و مدول ویژه آن‌ها، بسته به کیفیت الیاف و شرایط اندازه‌گیری، می‌تواند با الیاف شیشه رقابت کند یا از آن‌ها بیشتر باشد. ازاین‌رو، الیاف Flax از جمله الیاف طبیعی پرکاربرد در تولید کامپوزیت‌ها هستند. با وجود این مزایا، تغییرپذیری ذاتی ویژگی‌های این الیاف و دشواری تأمین آن‌ها با کیفیت یکنواخت، از چالش‌های دستیابی به خواص مکانیکی پایدار و عملکرد تکرارپذیر در کامپوزیت‌های تقویت‌شده با این الیاف به شمار می‌روند [۴].

💡 مطالعه مقاله مرتبط از همین نویسنده: برای آشنایی بیشتر با خواص نانومواد کربنی در ماتریس‌های پلیمری، پیشنهاد می‌کنیم مقاله مروری بر نانوکامپوزیت‌های پلیمری جاذب امواج الکترومغناطیسی حاوی نانوفیلرهای کربنی را در آکادمی نیترونو بررسی فرمایید.

۲. چالش‌های فصل مشترک الیاف طبیعی - ماتریس پلیمری

الیاف طبیعی با منشأ گیاهی، به‌دلیل وجود گروه‌های هیدروکسیل (–OH) در اجزای ساختاری خود، به‌ویژه سلولز و همی‌سلولز، ماهیتی آب‌دوست دارند. این گروه‌ها با مولکول‌های آب پیوند هیدروژنی تشکیل می‌دهند و موجب جذب رطوبت در محیط‌های مرطوب می‌شوند. تفاوت میان ماهیت قطبی و آب‌دوست این الیاف و ماهیت غیرقطبی و آب‌گریز بسیاری از ماتریس‌های پلیمری می‌تواند به ترشوندگی نامطلوب الیاف توسط ماتریس، سازگاری ضعیف و کاهش چسبندگی بین‌سطحی منجر شود. اتصال ضعیف در فصل مشترک، کارایی انتقال تنش از ماتریس به الیاف را کاهش می‌دهد و در نتیجه، دستیابی به خواص مکانیکی مطلوب در کامپوزیت‌های تقویت‌شده با الیاف طبیعی را محدود می‌کند. همچنین، صاف‌بودن نسبی سطح برخی الیاف می‌تواند درگیری مکانیکی آن‌ها با ماتریس را کاهش دهد. ازاین‌رو، اصلاح سطح الیاف طبیعی برای بهبود ترشوندگی، افزایش سازگاری با ماتریس و تقویت اتصال بین‌سطحی توصیه می‌شود؛ بااین‌حال، شدت و شرایط اصلاح باید به‌گونه‌ای کنترل شود که به ساختار و استحکام الیاف آسیب نرسد. در این راستا، مهندسی فصل مشترک در مقیاس نانو از طریق اصلاح سطح الیاف طبیعی با نانومواد، به‌ویژه نانومواد کربنی، یکی از راهکارهای مهم برای افزایش سازگاری الیاف با ماتریس پلیمری، تقویت چسبندگی بین‌سطحی، ارتقای کارایی انتقال تنش و در نهایت، بهبود عملکرد مکانیکی این کامپوزیت‌ها به شمار می‌رود [۵].

۳. اصلاح سطح الیاف طبیعی با استفاده از نانومواد کربنی

اتصال فیزیکی یا شیمیایی نانوذرات به سطح الیاف طبیعی، یکی از راهکارهای اصلاح سطح است که، بسته به نوع نانوذرات و کیفیت توزیع و پراکنش آن‌ها، می‌تواند به تقویت اتصال بین‌سطحی، بهبود خواص مکانیکی و حرارتی، افزایش رسانایی الکتریکی یا کاهش جذب آب کامپوزیت‌های تقویت‌شده با این الیاف منجر شود. الیاف طبیعی مهندسی‌شده در مقیاس نانو با استفاده از نانوذرات را می‌توان به‌عنوان تقویت‌کننده در انواع ماتریس‌های پلیمری، از جمله الاستومرها، گرمانرم‌ها، گرماسخت‌ها و پلیمرهای زیست‌تخریب‌پذیر به کار گرفت؛ مشروط بر آنکه ویژگی‌های سطحی الیاف اصلاح‌شده با ماتریس موردنظر سازگار باشند. مقدار نانوذرات نیز از عوامل تعیین‌کننده در دستیابی به عملکرد مطلوب است؛ زیرا استفاده بیش‌ازحد آن‌ها می‌تواند موجب تجمع و تشکیل کلوخه‌ها در ماتریس یا روی سطح الیاف شود و با ایجاد تمرکز تنش و تضعیف اتصال بین‌سطحی، خواص کامپوزیت را کاهش دهد. نانوپرکننده‌های مورد بحث را می‌توان بر اساس ترکیب شیمیایی در دو گروه معدنی و کربنی دسته‌بندی کرد. نانورس، سیلیکا، آلومینا، اکسید روی و کربنات کلسیم در گروه نانوپرکننده‌های معدنی قرار می‌گیرند؛ درحالی‌که دوده، نانوالیاف کربنی، نانولوله‌های کربنی و گرافن از جمله نانوپرکننده‌های کربنی هستند [۳ و ۶].

در سال‌های اخیر، با توسعه نانومواد کربنی، از جمله نانولوله‌های کربنی و گرافن، تلاش‌های گسترده‌ای برای به‌کارگیری آن‌ها در کامپوزیت‌های تقویت‌شده با الیاف طبیعی، با هدف کاهش محدودیت‌ها و ارتقای عملکرد این کامپوزیت‌ها، صورت گرفته است [۳]. در این بخش، پیشرفت‌های اخیر در زمینه مهندسی این کامپوزیت‌ها در مقیاس نانو با استفاده از نانومواد کربنی مرور می‌شود. بدین منظور، ابتدا نانولوله‌های کربنی و گرافن به‌عنوان تقویت‌کننده‌های نانومقیاس معرفی می‌شوند؛ سپس، روش‌های فراوری و به‌کارگیری آن‌ها و تأثیرشان بر عملکرد کامپوزیت‌های تقویت‌شده با الیاف طبیعی بررسی می‌شود.

۱.۳. اصلاح سطح الیاف طبیعی با استفاده از نانولوله‌های کربنی (CNTs)

لی و همکاران [۷]، مطابق شکل (۲)، سطح الیاف طبیعی Flax را به روش غوطه‌وری با نانولوله‌های کربنی (CNTs) پوشش دادند و ریخت‌شناسی سطحی نمونه‌های اصلاح‌شده و اصلاح‌نشده را بررسی کردند. نتایج نشان داد که نانولوله‌های کربنی با توزیعی یکنواخت و آرایشی تصادفی روی سطح الیاف قرار گرفتند و زبری سطح آن‌ها را افزایش دادند. همچنین، حضور نانولوله‌های کربنی با مدول بالا، موجب افزایش سفتی و مدول کششی الیاف طبیعی Flax شد. استحکام برشی بین‌سطحی (Interfacial Shear Strength, IFSS) در کامپوزیت‌های اپوکسی تقویت‌شده با الیاف طبیعی Flax پوشش‌داده‌شده با نانولوله‌های کربنی، از ۴۳٫۷ به ۵۵٫۰ مگاپاسکال افزایش یافت. این بهبود به عملکرد نانولوله‌های کربنی، مشابه «میخ‌های نانومقیاس»، در افزایش درگیری مکانیکی و تقویت اتصال بین الیاف و ماتریس اپوکسی نسبت داده شد. افزون بر این، در لمینیت‌های کامپوزیتی تقویت‌شده با الیاف طبیعی Flax مهندسی‌شده در مقیاس نانو با استفاده از نانولوله‌های کربنی، چقرمگی شکست بین‌لایه‌ای و استحکام برشی بین‌لایه‌ای (Interlaminar Shear Strength, ILSS)، نسبت به نمونه‌های حاوی الیاف اصلاح‌نشده، به‌ترتیب ۳۱ و ۲۰ درصد افزایش یافت.

اصلاح سطح الیاف طبیعی Flax با نانولوله‌های کربنی
شکل ۲: نحوه نشستن و توزیع نانولوله‌های کربنی روی سطح الیاف طبیعی و ایجاد درگیری مکانیکی در فصل مشترک

شکل (۳)، روش درجا برای نشاندن نانولوله‌های کربنی چنددیواره کربوکسیله‌شده (MWCNTs) بر سطح الیاف کوتاه جوت (JFs) را نشان می‌دهد که تزونیس و همکاران [۸] آن را به‌عنوان روشی ساده برای اصلاح سطح این الیاف و تقویت اتصال بین‌فازی در کامپوزیت‌های لاستیک طبیعی (NR) معرفی کردند. ابتدا، الیاف جوت به طول متوسط ۲ میلی‌متر برش داده شدند و برای حذف ناخالصی‌ها، تحت اصلاح شیمیایی با محلول قلیایی قرار گرفتند؛ سپس، سوسپانسیون آبی نانولوله‌های کربنی کربوکسیله‌شده (اصلاح شیمیایی با محلول اسیدی)، که با استفاده از روش التراسونیک تهیه شده بود، به الیاف جوت افزوده شد تا نانولوله‌ها بر سطح الیاف جذب شوند. نتایج طیف‌سنجی رامان حاکی از برهم‌کنش میان نانولوله‌ها و الیاف بود که به برهم‌کنش‌های غیرکووالانسی از نوع پیوند هیدروژنی نسبت داده شد. اندازه‌گیری زاویه تماس آب نیز آب‌گریزی زیاد ساختار هیبریدی جوت–نانولوله کربنی (JF–CNT) را نشان داد که می‌تواند به بهبود سازگاری آن با لاستیک طبیعی غیرقطبی کمک کند. آزمون‌های کشش استاتیکی و تحلیل مکانیکی دینامیکی (DMA)، اثر تقویت‌کنندگی این ساختار هیبریدی را تأیید کردند. بهبود چسبندگی بین‌سطحی الیاف پوشش‌داده‌شده و ماتریس، در آمیزه‌های حاوی حداکثر ۲۰ phr پرکننده هیبریدی JF–CNT، با افزایش قابل‌توجه استحکام کششی و مدول در ازدیاد طول‌های مختلف همراه بود.

مراحل اصلاح درجا الیاف کوتاه جوت با نانولوله‌های کربنی چنددیواره
شکل ۳: فرآیند اصلاح سطحی الیاف کوتاه جوت با نانولوله‌های کربنی چنددیواره کربوکسیله‌شده جهت تقویت لاستیک طبیعی

وانگ و همکاران [۹] روش ساده‌ای مبتنی بر پوشش‌دهی پاششی را بررسی کردند که قابلیت چشمگیری در توزیع یکنواخت نانولوله‌های کربنی سیلان‌دارشده روی سطح الیاف طبیعی رامی داشت. در این روش، سوسپانسیون آبی نانولوله‌های کربنی سیلان‌دارشده با استفاده از یک افشانه دستی روی پارچه رامی پاشیده شد و نانولوله‌ها به‌طور یکنواخت روی سطح الیاف توزیع شدند. پوشش نانولوله‌های کربنی، استحکام خمشی و مدول خمشی کامپوزیت را به‌ترتیب ۳۸/۴ و ۳۶/۸ درصد افزایش داد. همچنین، آزمون میکروجدایش (Microdebonding) نشان داد که این پوشش مهندسی‌شده موجب افزایش ۲۵/۷ درصدی استحکام برشی بین‌سطحی میان لیف رامی و رزین اپوکسی شد. این بهبود به تقویت قفل‌شدگی مکانیکی و برهم‌کنش‌های شیمیایی در فصل مشترک نسبت داده شد.

۲.۳. اصلاح سطح الیاف طبیعی با استفاده از اکسید گرافن (GO)

سارکر و همکاران [۱۰] نشان دادند که پوشش‌دهی الیاف جوت (اصلاح شده با محلول قلیایی) با اکسید گرافن (GO) و پولک‌های گرافن (G) می‌تواند موجب بهبود اتصال بین‌سطحی الیاف و ماتریس شود. پوشش‌دهی الیاف به روش غوطه‌وری و به‌مدت ۳۰ دقیقه انجام شد؛ سپس الیاف به‌مدت ۳۰ دقیقه در دمای ۸۰ درجه سانتی‌گراد خشک شدند. تصاویر میکروسکوپ الکترونی روبشی (SEM) ارائه‌شده در شکل (۴)، به خوبی نشان می‌دهد که اکسید گرافن و پولک‌های گرافن روی سطح زبر الیاف و در فواصل میان آن‌ها قرار گرفتند و ساختاری سلسله‌مراتبی ایجاد کردند. استحکام برشی بین‌سطحی (IFSS) میان الیاف و ماتریس در نمونه‌های پوشش‌داده‌شده با GO و G، در مقایسه با نمونه‌های بدون پوشش، به‌ترتیب حدود ۲۴۵ و ۱۶۴ درصد افزایش یافت. این بهبود در الیاف پوشش‌داده‌شده با GO به تشکیل پیوندهای هیدروژنی و قفل‌شدگی مکانیکی و در الیاف پوشش‌داده‌شده با G به قفل‌شدگی مکانیکی نسبت داده شد.

تصاویر SEM از پوشش‌دهی اکسید گرافن و پولک‌های گرافن بر روی سطح الیاف جوت
شکل ۴: ریزنگاره‌های میکروسکوپ الکترونی روبشی (SEM) از تشکیل ساختار سلسله‌مراتبی اکسید گرافن روی سطح الیاف طبیعی

موهان و بهاتاچاریا [۱۱] خواص مکانیکی و الکتریکی الیاف Flax رسانای پوشش‌داده‌شده با نانوذرات گرافن (GNPs) را بررسی و با خواص مکانیکی و الکتریکی الیاف شیشه و پلی‌پروپیلن رسانا شده به همین روش مقایسه کردند. پوشش‌دهی الیاف مختلف با استفاده از دو نوع بایندر (Binder) مختلف رزین اپوکسی (Epoxy) و نشاسته گرمانرم (TPS)، به دو روش غوطه‌وری انجام شد. در روش اول، ابتدا نخ به بایندر آغشته شد و سپس نانوذرات گرافن اعمال شدند؛ در روش دوم، نخ به مخلوط بایندر و نانوذرات گرافن آغشته شد. روش اول، به‌دلیل ایجاد پوشش گرافنی یکنواخت‌تر، خواص مکانیکی و الکتریکی بهتری نسبت به روش دوم ایجاد کرد. از میان این سه نوع لیف (الیاف شیشه، پلی‌پروپیلن و Flax)، ترکیب الیاف شیشه-اپوکسی بیشترین استحکام کششی نهایی، معادل ۲۲۵ مگاپاسکال، و ترکیب الیاف Flax-نشاسته کمترین مقدار را داشت. نمونه‌های مبتنی بر نشاسته عملکرد مکانیکی ضعیف‌تری داشتند که به چسبندگی نامناسب میان الیاف و لایه نشاسته و ضعیف‌بودن نسبی نیروهای واندروالس نسبت داده شد. رسانایی الکتریکی نمونه‌های الیاف شیشه-اپوکسی، الیاف پلی‌پروپیلن-اپوکسی و الیاف Flax-اپوکسی (اصلاح شده با مقدار GNP برابر با ۶ درصد وزنی رزین) به‌ترتیب ۰/۱، ۰/۰۸ و ۰/۰۶ S/cm بود. این نتایج، اهمیت اعمال جداگانه بایندر و نانوذرات گرافن و یکنواختی پوشش را در عملکرد نهایی کامپوزیت‌ها نشان می‌دهد.

راج و همکاران [۱۲] تأثیر پرکننده‌های گرافنی بر خواص مکانیکی و جذب آب کامپوزیت‌های اپوکسی تقویت‌شده با الیاف کنف را بررسی کردند. نمونه‌ها با قالب‌گیری فشاری، سهم وزنی ثابت ۶۰ درصد اپوکسی و مقادیر متغیر گرافن و الیاف ساخته شدند. نتایج نشان داد که پراکنش مناسب گرافن، با بهبود چسبندگی بین‌سطحی و انتقال بار، عملکرد مکانیکی کامپوزیت را ارتقا می‌دهد. نمونه حاوی ۶ درصد گرافن، بیشترین استحکام کششی، استحکام خمشی، مقاومت ضربه‌ای و سختی را به‌ترتیب برابر با ۶۳ مگاپاسکال، ۹۷ مگاپاسکال، ۹/۵۶ کیلوژول بر مترمربع و ۹۷ نشان داد و جذب آب آن ۵/۱۳ درصد بود. گرافن همچنین با محدودکردن نفوذ آب، جذب رطوبت را کاهش داد. در نتیجه، ترکیب اصلاح الیاف با محلول قلیایی و افزودن گرافن، راهکاری مؤثر برای بهبود خواص مکانیکی و کاهش جذب آب در کامپوزیت الیاف کنف-اپوکسی است؛ اما میزان اثربخشی آن به پراکنش گرافن و کیفیت اتصال الیاف-ماتریس وابسته است.

💡 آموزش‌های تخصصی معماری مولکولی و نانوکامپوزیت‌ها: برای یادگیری اصول مهندسی پلیمرها، سنتز نانومواد کربنی و روش‌های مشخصه‌یابی فصل مشترک، بخش کارگاه‌ها و دوره‌های تخصصی نیترونو را بررسی فرمایید.

۴. نتیجه‌گیری

مرور مطالعات نشان داد که عملکرد کامپوزیت‌های تقویت‌شده با الیاف طبیعی، علاوه بر خواص ذاتی اجزا، به کیفیت فصل مشترک و سازگاری الیاف با ماتریس وابسته است. استفاده از نانومواد کربنی برای اصلاح سطح الیاف یا تقویت ماتریس می‌تواند اتصال بین‌سطحی را بهبود بخشد، جذب رطوبت را کاهش دهد و خواص مکانیکی و الکتریکی را ارتقا دهد. نانولوله‌های کربنی با افزایش زبری سطح و ایجاد ساختارهای سلسله‌مراتبی، نقشی مشابه «میخ‌های نانومقیاس» ایفا می‌کنند و با تقویت قفل‌شدگی مکانیکی میان الیاف و ماتریس، انتقال تنش را بهبود می‌بخشند. این سازوکار به ارتقای خواص خمشی، برشی و مقاومت در برابر شکست بین‌لایه‌ای کمک می‌کند. گرافن و اکسید گرافن نیز، متناسب با ساختار و گروه‌های عاملی سطحی، از طریق درگیری مکانیکی و برهم‌کنش‌های بین‌سطحی موجب تقویت اتصال الیاف-ماتریس می‌شوند. همچنین، پوشش‌های گرافنی علاوه بر ایجاد خاصیت رسانایی الکتریکی، می‌توانند نفوذ آب را نیز محدود کنند. بااین‌حال، دستیابی به عملکرد مطلوب مستلزم کنترل مقدار نانوماده، یکنواختی پراکنش، شرایط اصلاح سطح و سازگاری بایندر با اجزای کامپوزیت است. تجمع نانوذرات یا آسیب به ساختار الیاف می‌تواند اثربخشی اصلاح را کاهش دهد. ازاین‌رو، پژوهش‌های آینده باید بر دوام در محیط‌های مرطوب، تکرارپذیری خواص، مقیاس‌پذیری فرایند و ارزیابی اقتصادی و زیست‌محیطی متمرکز شوند تا زمینه توسعه صنعتی کامپوزیت‌های الیاف طبیعی سبک و چندعملکردی فراهم شود.

مراجع

  1. S. Ekbatani, Y. Wang, S. Huo, D. Papageorgiou, and H. Zhang, “Nano-engineered hierarchical natural fibre composites with localised cellulose nanocrystals and tailored interphase for improved mechanical properties,” Composites Science and Technology, vol. 255, Art. no. 110719, 2024, doi: 10.1016/j.compscitech.2024.110719.
  2. Z. Zhang et al., “High performances of plant fiber reinforced composites—A new insight from hierarchical microstructures,” Composites Science and Technology, vol. 194, Art. no. 108151, 2020, doi: 10.1016/j.compscitech.2020.108151.
  3. H. Li et al., “Recent progress in flax fiber-based functional composites,” Advanced Fiber Materials, vol. 4, no. 2, pp. 171–184, 2022, doi: 10.1007/s42765-021-00115-6.
  4. L. Yan, N. Chouw, and K. Jayaraman, “Flax fibre and its composites—A review,” Composites Part B: Engineering, vol. 56, pp. 296–317, 2014, doi: 10.1016/j.compositesb.2013.08.014.
  5. N. M. Nurazzi et al., “Treatments of natural fiber as reinforcement in polymer composites—a short review,” Functional Composites and Structures, vol. 3, no. 2, Art. no. 024002, 2021, doi: 10.1088/2631-6331/abff36.
  6. K. M. F. Hasan, P. G. Horváth, and T. Alpár, “Potential natural fiber polymeric nanobiocomposites: A review,” Polymers, vol. 12, no. 5, Art. no. 1072, 2020, doi: 10.3390/polym12051072.
  7. Y. Li, C. Chen, J. Xu, Z. Zhang, B. Yuan, and X. Huang, “Improved mechanical properties of carbon nanotubes-coated flax fiber reinforced composites,” Journal of Materials Science, vol. 50, no. 3, pp. 1117–1128, 2015, doi: 10.1007/s10853-014-8668-3.
  8. L. Tzounis et al., “High performance natural rubber composites with a hierarchical reinforcement structure of carbon nanotube modified natural fibers,” Materials & Design, vol. 58, pp. 1–11, 2014, doi: 10.1016/j.matdes.2014.01.071.
  9. W. Wang, G. Xian, and H. Li, “Surface modification of ramie fibers with silanized CNTs through a simple spray-coating method,” Cellulose, vol. 26, nos. 13–14, pp. 8165–8178, 2019, doi: 10.1007/s10570-019-02663-y.
  10. F. Sarker, N. Karim, S. Afroj, V. Koncherry, K. S. Novoselov, and P. Potluri, “High-performance graphene-based natural fiber composites,” ACS Applied Materials & Interfaces, vol. 10, no. 40, pp. 34502–34512, 2018, doi: 10.1021/acsami.8b13018.
  11. V. B. Mohan and D. Bhattacharyya, “Mechanical characterization of functional graphene nanoplatelets coated natural and synthetic fiber yarns using polymeric binders,” International Journal of Smart and Nano Materials, vol. 11, no. 1, pp. 78–91, 2020, doi: 10.1080/19475411.2020.1716094.
  12. R. R. Raj et al., “Effect of graphene fillers on the water absorption and mechanical properties of NaOH-treated kenaf fiber-reinforced epoxy composites,” Journal of Nanomaterials, vol. 2022, Art. no. 1748121, pp. 1–8, 2022, doi: 10.1155/2022/1748121.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *